อาการนอนไม่หลับ  เป็นอาการอย่างหนึ่งที่พบได้ในโรคทางกายหลายชนิด  โรคทางจิตเวชหลายโรค  หรือ  อาจมีสาเหตุจากยาบางชนิด  จากสารบางอย่างที่ออกฤทธิ์กระตุ้นสมอง  เช่น สารคาเฟอีนที่มีอยู่ในชา  กาแฟ  น้ำอัดลมที่มีสีดำ (เช่น โคล่า  เป๊ปซี่)  เครื่องดื่มชูกำลังหลายยี่ห้อ  นอกจากนี้การดื่มสุราอย่างต่อเนื่องเป็นระยะเวลานานก็จะทำให้นอนไม่หลับ โดยอาการนอนไม่หลับจะมีอยู่หลายรูปแบบ เช่น เข้านอนแล้วหลับยาก หรือตื่นนอนกลางดึกแล้วหลับต่อไม่ได้ หรือตื่นเช้ามืดกว่าปกติแล้วหลับต่อไม่ได้ หรือหลับๆ ตื่นๆ ทั้งคืน ทำให้ผู้ที่นอนไม่หลับหรือหลับได้ไม่เพียงพอ  มักจะมีอาการอ่อนเพลียในตอนกลางวัน  สมองไม่ปลอดโปร่ง  อาจหงุดหงิด  อาจง่วงซึม  หรือหลับมากในตอนกลางวัน  ประสิทธิภาพในการเรียน  ในการทำงานมักจะลดลง  นอกจากนี้อาจมีอาการของโรคต่าง ๆ ที่เป็นสาเหตุของอาการนอนไม่หลับด้วย  เช่น  ตอนกลางคืนนอนกรนเสียงดัง  หรืออาจหยุดหายใจเป็นพัก ๆ  หรืออาจมีอาการของโรคซึมเศร้า  คือ รู้สึกซึม  เศร้า  เบื่อหน่าย  ท้อแท้  หดหู่  เบื่ออาหาร  เบื่อชีวิต  คิดอยากตาย

วิธีรักษาอาการนอนไม่หลับ
1.    เริ่มแรก  ต้องค้นหาสาเหตุ  และกำจัดสาเหตุที่ทำให้เกิดอาการนอนไม่หลับก่อน  ถ้าเจ็บป่วยด้วยโรคทางกาย  หรือโรคทางจิตเวช  ก็ต้องรักษาโรคเหล่านั้นให้ดีขึ้น  อาจใช้ยาช่วยให้นอนหลับในช่วงเริ่มต้น  และใช้ยาเป็นระยะเวลาสั้น ๆ เท่านั้น  เมื่อความเจ็บป่วยทางร่างกายหรือความเจ็บป่วยทางจิตเวชดีขึ้น  อาการนอนไม่หลับก็จะหมดไป  และสามารถนอนหลับได้ดีขึ้น

2.  ควรจัดสุขลักษณะการนอนที่ดี  ได้แก่
– ห้องนอนควรจัดให้เหมาะสมกับการนอนหลับ  เช่น ไม่ควรจะร้อนหรือหนาวบรรยากาศควรเงียบสงบ ไม่ควรมีเสียงอึกทึก แต่อาจจะมีเสียงเพลงคลอไปเบา ๆ ได้
–  ควรใช้ห้องนอนเพื่อสำหรับการหลับนอนเท่านั้น  ไม่ควรใช้ห้องนอนทำกิจกรรมอื่นๆ  เช่น รับประทานอาหาร  เล่นเกมส์ต่าง ๆ
–  ควรจะดื่มนมอุ่น ๆ 1 แก้ว หรือ ทานกล้วย 1 ผล  ก็จะช่วยให้หลับสบายขึ้น
– ไม่ควรดื่ม  เช่น ชา กาแฟ  น้ำอัดลมที่มีสีดำ (เช่น เป๊ปซี่  โคล่า)  หรือเครื่องดื่มชูกำลังต่าง ๆ ในตอนบ่าย  ตอนเย็น  หรือช่วงก่อนนอน
– หลีกเลี่ยงการดื่มสุรา  เหล้า เบียร์ และไวน์ อย่างต่อเนื่องทุกวัน  เพราะเครื่องดื่มประเภทนี้มีสารเคมีที่ออกฤทธิ์ต่อสมองทำให้นอนไม่หลับ  หรือหลับไม่สนิทได้ในกรณีที่ดื่มติดต่อกันนาน ๆ
– ไม่ควรออกกำลังกายอย่างหนักช่วงตอนเย็น หรือตอนก่อนนอน  ควรออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอในตอนเช้า  สัปดาห์ละ 3-4 วัน  วันละ 20-30 นาที  จะช่วยให้สุขภาพร่างกายแข็งแรงขึ้น  และหลับได้ดีขึ้นในตอนกลางคืน
–  สร้างนิสัยตื่นนอนให้เป็นเวลาเดียวกันทุกวัน  รวมถึงวันหยุดสุดสัปดาห์และวันหยุดต่าง ๆ ด้วย  วิธีนี้จะช่วยให้วงจรการหลับ และการตื่นของคนเราให้ทำงานได้ดี  ไม่เกิดปัญหา
– หลีกเลี่ยงการดูหนัง  รายการโทรทัศน์  หรือเล่นเกมส์คอมพิวเตอร์ ที่ตื่นเต้นในช่วงก่อนเข้านอน
–  หากเข้านอนไปแล้วประมาณ 20-30 นาที  แต่ยังนอนไม่หลับก็ควรลุกไปทำกิจกรรมเบาๆ ก่อน ไม่ควรจะข่มตาให้หลับ เช่นอ่านหนังสือบันเทิง ฟังเพลงเย็นๆ ฟังหรืออ่านธรรมะ เป็นต้น

การนอนไม่หลับ (Insomnia)